مختصری در مورد بورس جهان و ایران


 1-بورس چیست

بورس یا بهابازار به بازاری اطلاق می‌شود که قیمت گذاری و خرید و فروش کالا و اوراق بهادار در آن انجام می‌پذیرد.

بورس به دو نوع بورس کالا و بورس اوراق بهادار طبقه‌بندی می‌شود. به طور کلی در بورس کالا کالا و در بورس اوراق بهادار سهام و اوراق قرضه مورد معامله قرار می‌گیرد. اما واژه بورس عموماً در معنی بورس اوراق بهادار به کار گرفته می‌شود.

2- تاریخچه واژه بورس

تاریخچه پیدایش واژه بورس به قرن پانزدهم میلادی بازمی‌گردد. در آن زمان، بازرگانان و کسبه‌ شهری به نام بورُوژ (Bruges) در شمال غربی بلژیک، در میدانی به نام تِربورس (TerBeurze) در مقابل خانه‌ بزرگ‌زاده‌ای به نام «واندِر بورس» جمع می‌شدند و به خرید و فروش کالاهای خود بر اساس حراج می‌پرداختند. از آن تاریخ به بعد مکان‌هایی که مردم در آنجا به حراج کالا مبادرت می‌کردند و به‌تدریج شکل توسعه‌یافته‌تر و مسقف به خود گرفت، بورس می‌گفتند.

3- دلیل پیدایش بورس

مي‌توان گفت مهم‌ترين دليل پيدايش بازار بورس تقسيم ضرر در سرمايه‌گزاري است. تجار و بازرگانان به دنبال راهي بودند تا در معاملات خود، با زيان كمتري مواجه شوند، و بهترين راه حل تقسيم زيان بود.

4- تاریخچه ایجاد اولین بازار بورس

اولین شرکت سهامی با نام  «ماسکُوِی»  در سال 1553 میلادی، با مشارکت عده‌ای از تجار در روسیـه ایجـاد شد. گسترش مبادلات تجاری در جهان، نیاز به سرمایه‌های بیشتـر و شرکای بیشتری را آشکار کرد. پیدا کردن شرکای متعدد برای سرمایه‌گذاری در یک کسب و کار، به مراکزی نیاز داشت که بتواند در واقع بین دارندگان سرمایه و متقاضیان سرمایه، ارتباط برقرار کند. این مراکز، به نام «بورس» معروف شدند.  شرکت‌ها با فروش سهام خود در بورس، در واقع سرمایه‌گذاران و شرکای بیشتری را برای مشارکت در کسب و کار خود، پیدا می‌کردند.

اولین بورس اوراق بهادار جهان در اوایل قرن هفدهم میلادی در شهر «آمستردام» هلند تشکیل شد و کمپانی هند شرقی، اولین شرکتی بود که سهام خود را در آن عرضه کرد. فعالیت‌های مرتبط با بورس در شهر لندن از اوایل قرن هجدهم میلادی و در قهوه‌خانه‌ها شروع شد. این فعالیت‌ها در سال 1773 میلادی و با خرید ساختمان مستقل توسط معامله‌گران وارد فصل جدیدی شد. در نهایت در سوم مارس سال 1801 میلادی، بورس لندن فعالیت رسمی خود را آغاز کرد.

در خصوص بورس نیویورک به عنوان سومین بورس بزرگ در طول تاریخ، در 17 می 1792، 24 کارگزار بازار سهام در خیابان وال استریت نیویورک و زیر درخت چناری دور هم جمع شدند و توافق‌نامه‌ای را امضا کردند که به توافقنامه «درخت چنار» مشهور شد. آنها در 8 مارس 1817 با تنظیم اساسنامه شروع به کار بورس نیویورک را رسمیت بخشیدند. با شروع فعالیت بورس‌های بزرگ جهان، به تدریج سایر کشورها نیز دارای بورس شدند تا آنجا که امروز کمتر کشوری را می‌توان یافت که بورس نداشته باشد.

 

5- تاریخچه ایجاد بازار بورس در ایران

در سال (1315 ش) فردی بلژیکی به نام ” وان لوترفلد” مطالعاتی درباره تاسیس بورس در ایران انجام داد. وی پس از مطالعه و بررسی، اساسنامه داخلی بورس را تهیه کرد، اما با توجه به شرایط زمان و وقوع جنگ جهانی دوم افتتاح بورس سی سال به تاخیر افتاد و بالاخره در سال 1341، پس از تشکیل کمیسیونی در وزارت بازرگانی موافقت­ نامه­ای برای تشکیل هیات موسس بورس سهام تنظیم شد و در اواخر همان سال، به دعوت وزیر بازرگانی و موافقت دولت بلژیک دبیر کل و رییس اداره روابط عمومی بورس بروکسل به ایران آمدند. پس از تهیه­ی طرح تاسیس بورس سهام ایران و تنظیم سازمان اصلی در سال 1343، در قانون تاسیس اتاق صنایع و معادن تصویب شد که یکی از وظایف اتاق صنایع و معادن ایجاد بورس سهام و اوراق قرضه موسسات صنعتی و معدنی است. در نهایت در سال 1345 قانون تشکیل بورس اوراق بهادار به تصویب رسید و از سوی وزارت اقتصاد به بانک مرکزی جهت اجرا ابلاغ شد. پس از تشکیل شورا و تعیین هییت مدیره، فعالیت بورس در پانزدهم بهمن ماه سال 1346 در تهران با انجام چند معامله بر روی سهام بانک توسعه صنعتی و معدنی به عنوان بزرگترین مجتمع واحدهای تولیدی و اقتصادی آن زمان آغاز شد.

با توجه به گسترش بازار اوراق بهادار و لزوم ایجاد نهادها و ابزارهای جدید در این بازار و نیز نارسایی­های قانون تشکیل بورس اوراق بهادار، این قانون در سال 1384 مورد بازنگری قرار گرفت و تحت عنوان “قانون بازار اوراق بهادار” تصویب شد.

 

6- انواع بورس در ایران

 الف- بورس کالا:

بورس معاملات كالاها، بازار خريد و فروش دائمي و منظمي است كه در آن كالاهاي معيني مورد معامله قرار مي­گيرند مانند گندم، سرب, شكر, برخي موادشيميايي و… .

ب- انواع اوراق بهادار

بورس اوراق بهادار یک بازار رسمی و دائمی است که در یک محل معین تشکیل می­شود و در آن، اوراق بهادار مانند سهام شرکت­ها

و واحدهاي توليدي, تجاري و خدماتي، مورد معامله قرار ميگيرند.

ج- اوراق قرضه منتشره توسط دولت و موسسات خصوصي

اين اوراق در طول دوران سررسيد خود، ميتوانند توسط افراد دارنده آن و متقاضيانش مورد معامله قرار گيرند و بدين ترتيب، عده­ای ، از سود علي­الحساب يادائمي آنها و گروهي نيز از سود حاصل از خريد و فروش آنها نفع مي‌برند.

د- اسناد خزانه

اين اسناد نيز توسط دولت منتشر ميشود و مي­تواند توسط مالكينشان، مورد داد و ستد قرار گيرند. تفاوت اين اوراق با اوراق قرضه دولتي، در نيت فروشنده(دولت) است. كمبودهاي مالي كوتاه مدت را معمولا با اين اوراق تامين مي­كنند.

بورس ايران داراي چهار بخش اداري است که عبارتند از : شوراي بورس، هيئت پذيرش بورس اوراق بهادار، سازمان کارگزاران بورس و هيئت داوري بورس.

شرکتها طبق ضوابط خاصي در بورس ايران پذيرفته مي‌شوند، يکي از مسائلي که اين شرکتها با آن درگيرند، تعداد سهامي است که در بازار اعلام مي‌کنند، ارزش شرکت تقسيم بر تعداد سهام آن قيمت هر سهم را مشخص مي‌کند که بايد به گونه‌اي باشد که مردم راغب به خريد آن باشند. بنابراين چيزي که اهميت پيدا مي‌کند ارزش شرکت است نه قيمت هر سهام آن.

7- مزایای سرمایه گذاری در بورس

نبود حد سرمایه مجاز: هر فرد با هر میزان سرمایه امکان ورود به این بازار را خواهد داشت . به عنوان مثال دربازار سرمایه فرد به راحتی می تواند با مبلغ یک میلیون ریال بخشی ازسهام یک شرکت بزرگ و معتبر را خریداری نمائید . اما اگر بازار بورسی وجود نمی داشت ، درشرایط عادی با این مبلغ حرکت اقتصادی خاصی را نمی­توان انجام داد.

قابلیت نقد شوندگى بالا: موجب گردیده تا درشرایط عادی ورود و خروج فرد به این بازار در کمتر از چند روز فراهم گردد . که یقینا با توسعه الکترونیکی بازار این مدت می‌تواند حتی به چند ساعت تقلیل پیدا نماید که تقریبا چنین وضعیت مشابه­ای به ندرت درسایر رویه‌های سرمایه‌گذاری یافت مى‌شود.

بازده بالاتراز منابع پربازده شناخته شده در بازارهای مشابه ، با در نظر گرفتن ریسک بهینه .

ظرفیت های باز موجود:  علیرغم تمام رشدهای این بازار همچنان ظرفیتهای رشد فوق العاده بکر و دست نخوردهای وجود دارد ،که سیاستهای خصوصی­سازی دولت نیز بعنوان یکی از اهداف کلان اقتصادی در واقع تقویت کننده این موضوع می باشد .

سرمایه­گذاری در مکانی امن: همه­ی فعالیت­های بورس منطبق با قانون و تحت نظارت مراجع قانونی صورت می­گیرد. این امر به تنهایی امنیت بورس را برای سرمایه­گذاری تایید می­کند. اما نکته­ی قابل توجه دیگر این است که بورس اطلاعات مربوط به شرکت­ها را در اختیار خریداران و فروشندگان قرار می­دهند و این عمل باعث شفاف شدن بازار می­شود. به این معنا  که هر کس که اطلاعات مربوط به خرید و فروش را در اختیار داشته باشد می­تواند به راحتی و با اطمینان از صحت معامله اقدام به خرید و فروش اوراق بهادار کند. این ساختار بورس به لحاظ سازو کار اجرایی و عملیاتی مکانی امن و بدون نگرانی را برای سرمایه­گذاری ایجاد کرده است.

حفظ سرمایه در مقابل تورم: به طور معمول در طول زمان ارزش پول، خود به خود کاهش می­یابد و با توجه به تورم موجود در جامعه، در صورتی که افراد پس­اندازهای خود را در جای مناسبی سرمایه­گذاری نکنند ارزش آن کاسته خواهد شد. برای جلوگیری از این مشکل تنها راه حل، سرمایه­گذاری کردن در فعالیت­هایی است که بتواند بازدهی بیشتر از کاهش ارزش پول در اثر تورم داشته باشند. یکی از این موارد خرید سهام شرکت­ها است. افراد با خرید سهام شرکت­ها در فعالیت آن­ها شریک می­شوند و علاوه بر استفاده از منافع عملیات آن­ها، با افزایش ارزش دارایی­های شرکت، پس­اندازهای خود را در مقابل تورم حفظ می­کنند.

8-مزایای ورود به بورس برای شرکتها

تامین مالی آسان: شرکت­ها معمولا برای گسترش فعالیت خود به منابع مالی جدید نیاز دارند. این منابع مالی معمولا یا از طریق استقراض از بانک و یا از طریق عرضه­ی سهام تامین می­شود. تامین مالی از طریق استقراض مشکلات فراوانی دارد. راه دیگر تامین مالی عرضه سهام است که بسیار آسان است. در این روش کافی است شرکت در بورس پذیرفته شده باشد. در این صورت با صدور سهام جدید، این سهام به سرعت به فروش می­رسد و تامین مالی به سهولت رو سرعت انجام می­گیرد. در این صورت شرکت نه تنها اقساطی را پرداخت نمی­کند بلکه شرکایی دارد که در صورت بروز مشکل شرکت را حمایت خواهند کرد.

استفاده از معافیت های مالیاتی:  بر اساس قانون تمام شرکت­هایی که در کشور فعالیت می­کنند ملزم هستند بخشی از درآمد خود را به عنوان مالیات به دولت پرداخت ­کنند، اما شرکت­هایی که سهام آن­ها در بورس عرضه می­شود مطابق قانون از معافیت مالیاتی برخوردار هستند. این موضوع سبب کاهش هزینه­های شرکت و در نتیجه افزایش سود آن­ها می­شود.

انتشاراوراق قرضه:  براساس قانون تجارت به شرکتهای سهامی عام این اجازه داده شده و طبعا حضور در یک بازار متمرکز این امر را به نحو چشمگیری تسهیل خواهد نمود .

به روز رسانی ارزش واقعی شرکت: این موضوع می تواند انعکاس‌دهنده نگرش یک بازار متخصص نسبت به آتیه شرکت مورد بررسی باشد و کاملا واضح خواهد بود که این امر توانایی ارایه خط مشی مدیریتی به مجموعه مدیران شرکتهای بورسی را در راهبرد اهداف خود فراهم خواهد ساخت .

ورود به بورس و عبور از فیلترهای نظارتی و کنترلی آن بعضا موجب کسب وجهه و اعتبار برای شرکتهای پذیرفته شده را فراهم ساخته که این امر می‌تواند موجبات  منافع نادیده­ای را برای این شرکتها فراهم آورد.

9- مزایای بورس برای شکوفایی اقتصاد

جمع‌آوری سرمایه‌های جزئی و پراکنده و انباشت آن برای تجهیز منابع مالی شرکت‌ها

به‌کارگیری پس‌اندازهای راکد در امر تولید و تأمین مالی دولت و مؤسسات

کنترل حجم پول، نقدینگی و تورم از طریق فروش سهام و انتشار اوراق مشارکت

بورس به‌مثابه بازار رقابت کامل

رشد تولید ناخالص ملی، اشتغال و کمک به حفظ تعادل اقتصادی کشور

توزیع عادلانه ثروت از طریق گسترش مالکیت عمومی و ایجاد احساس مشارکت عمومی

افزایش درجه نقدشوندگی ثروت افراد

   

 

فهرست