عرضه اولیه چیست


هنگامی که شرکتی برای اولین بار در بورس پذیرفته می‌شود و سرمایه گذاران بتوانند سهام آن شرکت را از طریق بورس خریداری کنند، به این کار اصطلاحا عرضه اولیه (initial public offering (IPO)) گفته می‌شود. در این هنگام درصد مشخصی از کل سهام شرکت برای نخستین بار از طریق بورس اوراق بهادار توسط سرمایه گذاران خریداری می‌شود.

عرضه اولیه یک شرکت در بورس به این معنی نیست که آن شرکت، شرکت تازه ایست. بلکه به این معنی است که به تازگی اجازه خرید و فروش سهام آن در بورس صادر شده است. بسیاری از این شرکت‌ها ممکن است یک شرکت دولتی باشند که سال‌های زیادی سابقه فعالیت داشته اند.  شرایط عرضه اولیه سهام نسبت به خرید و فروش عادی سهام کمی متفاوت است. اما بعد از آن دیگر تفاوتی با بقیه سهام موجود در بورس نخواهد داشت.

میزان سود عرضه اولیه

عرضه‌های اولیه به‌این‌علت برای خریداران بسیار جذاب است که در کوتاه‌مدت می‌تواند سود خوبی را عاید آنها کند. معمولاً تمام عرضه‌اولیه‌ها سود ده هستند و صف خرید برایشان تشکیل می‌شود. معامله­گران در بازه زمانی کوتاهی مثل ۳ تا ۵ روز می‌توانند در صد سود قابل‌توجهی حدودا ۱۵ تا ۲۰ درصد کسب نمایند. از دلایل سوددهی عرضه اولیه می‌توان به این موارد اشاره کرد:

الف) معمولا قیمت عرضه اولیه را برای این‌که برای مخاطب جذاب‌تر شود، کمتر از ارزش ذاتی خود سهم در نظر می‌گیرند. این خود می‌تواند یکی از دلایل استقبال از عرضه‌اولیه و تشکیل صف خرید باشد.

ب) دلیل دیگر برای سود ده بودن عرضه‌اولیه محدود بودن عرضه و تقاضاست. میزان سهم ارائه‌شده بر اساس بزرگی شرکت و میزان سهامی که می‌خواهد منتشر کند، متفاوت است. از سویی دیگر میزان خرید عرضه‌اولیه توسط هر فرد مشخص است و نمی‌توان بیشتر از آن را خریداری کرد ولی از روز بعد مانند سایر سهم‌های موجود در بازار بورس خرید و فروش می‌شود.

علت رشد قیمت سهام عرضه اولیه

از آنجایی که دیدگاه مثبتی پیرامون عرضه اولیه سهام وجود دارد این مسئله موجب می‌شود تا سرمایه‌گذاران مختلف تمایل به خرید سهام مزبور در روزهای معاملاتی بعد داشته باشند، این دسته از افراد به دلیل جذابیت بالایی که برای این سهام متصور هستند حاضرند تا در سقف قیمتی آن روز معاملاتی، نیز سفارش خرید بگذارند و از این طریق تقاضای سنگینی در سقف قیمتی برای سهم به وجود می‌آید و به اصطلاح صف خرید سنگینی برای آن به وجود می‌آید. حال سهامدار عمده متناسب با برنامه‌ریزی‌های خود اقدام به عرضه سهام به متقاضیان می‌کنند و در نتیجه معاملات شکل می‌گیرد. این موضوع طی روزهای معاملاتی بعد نیز تکرار می‌گردد و این موضوع موجب ایجاد سود معاملاتی جذاب در عرضه اولیه‌ سهام می‌گردد.

نحوه اطلاع از  عرضه‌اولیه شرکت‌های بورسی

روز و ساعت عرضه‌اولیه معمولا ۵ تا ۱۰ روز زودتر توسط سازمان بورس اوراق بهادار در سایت کدال منتشر می‌شود. در این آگهی‌ نام عرضه‌اولیه، تعهد کننده، قیمت کف و سقف، حجم یا میزان سهام ارائه‌شده، تاریخی و ساعتی که عرضه اولیه در اختیار عموم قرار می‌گیرد، مشخص می‌شود.

نحوه خرید عرضه اولیه

قبلا عرضه اولیه‌ در بورس به روش حراج با اولویت زمان صورت می‌گرفت. بدین صورت که ابتدا سهم طی فرایندی که سرمایه گذاران حقیقی در آن دخالتی نداشتند، اصطلاحا کشف قیمت می‌شد. یعنی مشخص می‌شد که سرمایه گذاران می‌توانند آن سهم را برای بار اول به چه قیمتی خریداری کنند. سپس با توجه به تعداد سهام شرکت و تعداد سهامی که قرار بر عرضه آن بود، سهمیه هر فردی که متقاضی خرید عرضه اولیه بود، مشخص می‌شد. و سپس ساعت سفارش گذاری مشخص می‌شد. به عنوان مثال در نهایت بورس اعلام می‌کرد سرمایه گذاران برای سهام شرکت الف که قرار است در ساعت ۱۰:۰۰ عرضه شود می‌توانند هرکدام تعداد n سهم و در قیمتP  ریال سفارش بگذارند. در واقع در این روش قیمت خرید، ساعت خرید و حداکثر حجم خرید از قبل کاملا مشخص شده بود. در نهایت فرد متقاضی خرید باید دقیقا در ساعت مشخص شده سفارش خود را در سیستم ثبت می‌کردید. اگر هم تعداد سهم‌های تقاضا شده از تعداد سهم‌های عرضه شده بیشتر می‌شد، اولویت با افرادی بود که سفارش خود را زودتر ثبت کرده بودند. اما مدتی است که روش خرید عرضه اولیه به روش بوک بیلدینگ تغییر پیدا کرده است.

روش بوک بیلدینگ در عرضه اولیه

مهم‌ترین مزیت در روش عرضه اولیه سهام به روش بوک بیلدینگ، امکان ثبت سفارش به قیمت‌های متفاوت می‌باشد. در این روش هر سفارش با توجه به حداکثر حجم مشخص شده در قیمتی که خریدار تعیین می‌کند در سامانه معاملات ثبت خواهد شد و در تخصیص سهام بی عدالتی ایجاد نخواهد شد. در روش بوک بیلدینگ هر خریدار با توجه به تحلیل و بررسی‌های خود، درخواست خرید سهام را در ساعتی مشخص که از قبل ناظر بازار اعلام می‌کند، در سیستم معاملاتی ثبت می‌کند. اما یکی از معایب این روش قیمت و محدودیت مثبت و منفی تقریبا ۱۰ درصد می‌باشد. نهاد عرضه کننده یک قیمت را به عنوان کف قیمت سهم مشخص می‌کند. حال سرمایه گذاران می‌توانند سفارش خرید خود را در بازه‌ای بین این قیمت کف و حدودا ۱۰% بالاتر از این قیمت قرار دهند. مشکل این روش این است که به احتمال زیاد در بیشتر مواقع این کار باعث می‌شود تا افراد در زمان عرضه اولیه، در این روش در سقف قیمتی اقدام به ثبت سفارش و خرید سهام بکنند. این امر ممکن است موجب ایجاد صف خرید در عرضه اولیه شود. اما به صورت کلی هر فرد در این روش راحت‌تر از روش حراج اقدام به خرید عرضه اولیه می‌کند. همچنین در این روش اولویت با سفارش زودتر نیست و و لزومی ندارد که افراد خیلی سریع سفارش خود را ثبت کنند. بلکه براساس تحلیل خود آن قیمتی را که در بازه مشخص شده است، انتخاب می‌کند و در آن قیمت سفارش خود را ثبت می‌کند.

تفاوت روش حراج با روش بوک بیلدینگ

  • تعیین قیمت

روش حراج: سهم طی یک فرایند توسط حقوقی‌ها قیمت کشف قیمت می‌شد. در این فرایند سرمایه‌گذاران حقیقی دخالت نداشتند و فقط حقوقی‌ها با ارسال سفارشات خود در قیمت‌های مختلف فرایند کشف قیمت را انجام می‌دادند. سپس با توجه به تعداد سهام قابل عرضه، سهمیه هر شخص حقیقی مشخص می‌شد و هر کدمعاملاتی می‌توانست در قیمت تعیین شده و ثابت، برای خرید مقدار سهمیه‌ی تعیین شده، سفارش خود را ارسال کند.

روش بوک بیلدینگ: قیمت ثابتی برای عرضه اولیه سهم تعیین نمی‌شود بلکه یک کف قیمت برای سهم در نظر گرفته می‌شود

و معمولا سقف قیمت قابل ارسال در سفارش ۱۰ درصد بالاتر است.

  • زمان ارسال سفارش

روش حراج: ارسال سفارش یک ساعت و قیمت مشخص داشت و همه افراد می‌بایست در همان ساعت سفارش خود را ارسال می‌کردند. اولویت خرید با فردی بود که سفارش او زودتر ارسال شده و در صف قرار می‌گرفت.

روش بوک بیلدینگ: به دلیل اینکه یک بازه زمانی برای ارسال سفارش وجود دارد، اشخاص برای بدست آوردن عرضه لازم نیست فوری سفارش خود را ارسال کنند. به همین دلیل خطاها بسیار کم است، سرعت نرم‌افزار معاملات و ثبت سفارش کند نمی‌شود و مشکلاتی از قبیل قطعی هسته معاملاتی پیش نمی‌آید.

  • تخصیص سهم

روش حراجسفارشات ارسالی در یک صف قرار می‌گرفتند و به افرادی که در ابتدای صف بودند به نوبت سهم تعلق می‌گرفت. افرادی که به معاملات آنلاین دسترسی نداشتند سهمیه خود را از کارگزاری طلب می‌کردند. اختصاص سهمیه برای شرکت‌های کارگزاری و نحوه تقسیم سهم توسط کارگزاری‌ها در بین مشتریان و سایر شرایط باعث ایجاد نارضایتی در بین سرمایه‌گذاران بورس تهران شده بود.

روش بوک بیلدینگ: اختصاص سهم در بوک بیلدینگ دیگر براساس اولویت زمانی ثبت سفارش نیست و شخصی که در انتهای بازه زمانی معرفی شده سفارش خود را ارسال می‌کند با شخصی که در ابتدای بازه زمانی سفارش خود را ارسال کرده هیچ تفاوتی باهم ندارند. البته اگر فرد قیمت بالاتری قرار دهد احتمال اینکه بتواند خرید انجام دهد بیشتر است (تقریبا همه افراد سفارش خود را در سقف قیمت ارسال می‌کنند).

باید توجه کرد که در روش بوک بیلدینگ، زمان ارسال سفارش و تخصیص سهام متفاوت است. به این معنی که تخصیص سهام توسط سازمان بورس و اوراق بهادار، پس از زمان معاملات بوده و در زمان ارسال سفارش سهامی تخصیص نمی‌یابد.

  • متعهد خرید

روش حراج: متعهد خرید وجود نداشت و ممکن بود حجم کمتر از انتظار در عرضه اولیه به فروش برسد.

روش بوک بیلدینگ: در این روش متعهد خرید وجود دارد و در صورتی که حجم سفارشات به میزان عرضه نباشد، معمولا متعهد خرید براساس شرایط، باقیمانده سهام را خریداری می‌کند.

قیمت خرید عرضه اولیه

در خرید عرضه اولیه نمی­توان قیمت و حجم را به صورت دلخواه وارد سامانه معاملاتی کرد. بلکه هر عرضه اولیه دارای شرایطی است که در این بخش توضیح داده می­شود. به عنوان مثال در آگهی عرضه اولیه شرکت الف حجم در نظر گرفته شده توسط هر سرمایه گذار حقیقی و حقوقی 8۰۰ سهم و دامنه قیمت تعیین شده در محدوده 2000الی 2500 می باشد. حال سرمایه گذار می­تواند حداکثر 800 سهم را وارد سامانه کند و اگر ۱ سهم هم بیشتر وارد سامانه معاملاتی کند با خطا مواجه می شود و امکان خرید عرضه اولیه نیست. از طرفی ممکن است برخی از عرضه اولیه ها به دلیل بزرگ بودن شرکت به نقدینگی فراوانی نیاز داشته باشد و سرمایه گذار به هر دلیلی نتواند آن را تامین کند. به همین دلیل در این حالت می تواند تعداد کمتری از سهم را برای خرید وارد سامانه معاملاتی کند.

در مورد پیشنهاد قیمت در خرید عرضه اولیه هم باید به یک نکته توجه کرد. برای سرمایه گذارانی که اطلاعات چندانی نسبت به ارزش گذاری سهم شرکت ندارند بهتر است قیمت مطلوب برای خرید را از شبکه های اجتماعی معتبر استعلام کنند که نظر تحلیلگران بر روی چه قیمتی است. اما رایج است که سرمایه گذاران بالاترین قیمت پیشنهاد شده در اگهی را به عنوان قیمت عرضه اولیه در نظر میگیرند و دلیل آن هم معمولا به دلیل سود ده بودن عرضه اولیه می باشد و همه سرمایه گذاران تمایل دارند عرضه های اولیه را هر چند با مبلغ کم خریداری کنند.

معمولا زمان دقیق عرضه اولیه در همان روز در قسمت ناظر بازار در صفحه همان نماد قرار میگیرد ولی معمولا زمان عرضه اولیه ساعت ۱۰ الی ۱۲ می باشد. هر سرمایه گذاری در بازه زمانی تعیین شده می تواند سفارش خود را وارد سامانه معاملاتی کند و هیچگونه تقدم و تاخری در زمان سفارش وجود ندارد.

زمان فروش عرضه اولیه

افزایش و یا کاهش قیمت در عرضه های اولیه، هم‌چون تمامی سهم های موجود در بازار سرمایه به عرضه و تقاضا مربوط است. از این رو تا زمانیکه صف خرید عرضه های اولیه ادامه دارد، بهتر است به سهام داری ادامه دهید، پس از آنکه صف خرید از نظر حجم کاهش پیدا کرد و در طرف عرضه تقاضا بیشتر شد می‌توان اقدام به سیو سود کرد.

  • عرضه های اولیه کوچک تر که نیاز به نقدینگی کمتری دارد معمولا درصدهای بیشتری رشد می‌کنند.
  • برخی از سهم ها پس از متعادل شدن، بازدهی را تحت عنوان بازدهی ثانویه تجربه می‌کنند.
  • از آن‌جا که عرضه اولیه شرکت های بزرگ نیاز به حجم بسیار زیادی نقدینگی دارند، معمولا بازدهی این نوع عرضه های اولیه کمتر است، با این حال از نظر کمیت، مقدار سود بیشتری برای شما خواهند داشت.
   

 

فهرست