روش های افزایش سرمایه


هر شرکتی در زمان تاسیس و ثبت، سرمایه ای را به عنوان سرمایه ثبت شده اعلام می­کند ، سرمایه یک شرکت در بازار سهام تهران از ضرب تعداد سهام آن در ارزش اسمی سهام آن شرکت به دست می­آید. افزایش این سرمایه در شرکت که منجر به افزایش تعداد سهام شرکت (به نسبت درصد افزایش سرمایه ) می­شود افزایش سرمایه نامیده می شود.

معمولا پس از پیشنهاد هیئت مدیره و ارائه طرح توجیهی افزایش سرمایه و مشخص نمودن روش و محلی که مبلغ حاصل از افزایش سرمایه قرار است در آنجا سرمایه گذاری شود ، این افزایش به میزان مشخص ، مثلا (100 % ) به تصویب مجمع می­رسد.

پس از آن این افزایش سرمایه در اختیار هیئت مدیره قرار میگیرد و هیئت مدیره پس از طی مراحل قانونی و جلب رضایت سازمان بورس اقدام به ثبت این افزایش می­نماید. در زمان مجمع تصمیم گیری برای افزایش سرمایه نماد معاملاتی شرکت در بازار بورس متوقف می­شود و تنها کسانی که در روز تاریخ مجمع سهام دار باشند از افزایش سرمایه استفاده می­کنند.در اولین روز بازگشایی نماد معاملاتی شرکت ، معاملات شرکت بدون دامنه نوسان انجام می شود.

افزایش سرمایه به سه طریق امکان پذیر  است:

1- افزایش سرمایه از محل سود انباشته (سود های پرداخت نشده سال‌های قبل)

بخشی از سود سالانه شرکت‌ها در حساب سود انباشته آن‌ها ذخیره می‌شود. سودهایی که در سال‌های گذشته بین سهامداران تقسیم نشده است در جهت جبران و احیاء مخارج مورد نیاز برای سرمایه‌گذاری‌های جدید و سایر عملیات شرکت به کار گرفته شده و عملاً جریان نقدینگی جدیدی به شرکت ورود پیدا نمی‌کند. طبق قوانین بورس، شرکت­ها سالانه موظفند تا حداقل %۱۰   EPS را به عنوان اندوخته شرکت نگهداری کنند که این مقدار می تواند تا ۹۰% هم افزایش یابد. وقتی چند سال پشت سر هم سود تقسیم نمی­شود و شرکت این سود را اندوخته میکند ٬ شرکت می تواند مبلغ انباشته شده را بصورت نقدی بین سهام داران تقسیم کند و یا با افزایش سرمایه، در برنامه های تولیدی و سرمایه گذاری های جدید از آن پول استفاده کند.

در این روش پولی از خارج شرکت وارد شرکت نمی شود و منبع تامین مالی افزایش سرمایه از حساب اندوخته شرکت است و سهام­های منتشر شده جدید به نسبت تعداد سهام ٬ سهام داران و درصد افزایش سرمایه واریز می شود. همانطور که مشخص است در این حالت سهامداران پولی برای خرید اوراق جدید تزریق نمی‌کنند، به همین دلیل اصطلاحاً به سهام تعلق گرفته به سهامداران “سهام جایزه” می‌گویند. این سهام جایزه به همه سهامداران تعلق دارد و سهامداران بدون نیاز به پرداخت هیچ گونه وجهی، مالک سهام جایزه شده به نحوی که میزان مالکیت سهامداران پس از این نوع افزایش سرمایه تغییری نخواهد کرد.

وقتی سهام افزایش سرمایه به پرتفوی واریز می­شود قیمت سهام شرکت به همان میزان کاهش می­یابد که به آن رقیق شدن سهام گفته می شود. برای همین در نمودار ها این اختلاف قیمت که بدون انجام معاملات حاصل می شود بصورت گپ بوجود می آید و برای حذف آن از نمودار های تعدیل شده استفاده می شود.

قیمت جدید هر سهم=قیمت پایانی هر سهم قبل از افزایش سرمایه/1+A

A=/درصد افزایش سرمایه100

 

افزایش سرمایه از محل آورده نقدی

زمانی که شرکت اندوخته ای جهت افزایش سرمایه در اختیار ندارد و جهت ایجاد نقدینگی قصد افزایش سرمایه را داشته باشد ، میتواند از این روش برای افزایش سرمایه استفاده کند.  در این حالت شرکت به هر سهامدار به نسبت تعداد سهام قبلی امتیازی جهت خرید سهام جدید میدهد که اصطلاحا به آن حق تقدم میگویند.  پس از ثبت افزایش به این روش برگه های حق تقدم به آدرس سهامداران ارسال میگردد .  این روش با ورود پول و نقدینگی به شرکت همراه است.

سهامداران پس از دریافت برگه های حق تقدم در صورت تمایل ، مبلغ اسمی سهام تعلق گرفته شده (که تعداد آن در برگه حق تقدم مشخص میشود )، را در مهلت مقرر به حساب شرکت واریز نموده و پس از مدتی ( معمولا از یک تا چهار ماه ) برگه های سهام جدید به سهامداران داده میشود . مهلت واریز مبلغ اسمی برای حق تقدم حدود ۲ ماه است و در این مدت می توان حق تقدم ها را خرید و فروش کرد و کسانی که تمایلی برای استفاده از حق تقدم و تبدیل آنها به سهام عادی ندارند می توانند حق تقدم خود را فروخته، برای اینکار می بایست با مراجعه به کارگزاری و تکمیل فرم درخواست فروش، تقاضای فروش حق تقدم خود را بنماید .

خریداران برگه های حق تقدم ، باید  علاوه بر پرداخت مبلغی که بابت خرید حق تقدم به فروشنده می پردازند مبلغ اسمی تعداد حق تقدم خریداری شده را نیز به حساب شرکت واریزنمایند و منتظر دریافت برگه های سهام باشند .

از آنجاییکه تبدیل برگه های حق تقدم به برگه سهم مدتی بطول میانجامد و در طول این مدت امکان خرید و فروش روی آن وجود ندارد، پول پرداختی بابت این سهام تا زمان تبدیل شدن به سهم بلوکه میگردد. اوراقی که به عنوان حق تقدم به انتشار می رسد و به پرتفوی واریز می شود حدود ۱۰۰۰ ریال از قیمت بازاری سهم کمتر است. هر چه قدر انتطار بازار نسبت به آینده شرکت و سابقه شرکت در ارسال برگه های سهم مثبت تر باشد، تقاضا برای خرید آن بیشتر و در نتیجه این اختلاف قیمت کمتر میشود.

در زمانی که به هر دلیلی سهامداری از حق تقدم خود استفاده ننماید و یا به علت نداشتن آدرس پستی دقیق نزد شرکت موفق به دریافت برگه حق تقدم خود نشود ، شرکت پس از فروش این برگه ها در بازار وجه آن را در حساب سهامدار نزد شرکت نگهداری می نماید .

فرمول محاسبه قیمت حق تقدم و سهم پس از افزایش سرمایه آورده نقدی:

A=/درصد افزایش سرمایه100

قیمت جدید هر سهم =آورده نقدی سهام داران به ازای هر سهم+A+قیمت پایانی هر سهم قبل از افزایش سرمایه/1+A

قیمت هر حق تقدم= قیمت جدید هر سهم- آورده نقدی سهامداران به ازای هر سهم

افزایش سرمایه از محل تجدید ارزیابی دارایی ها

در افزایش سرمایه از محل تجدید ارزیابی دارایی ها، شرکت دارایی های ثابت مشهود خود را نظیر زمین، ساختمان، ماشین آلات و تجهیزات، سرمایه گذاری ها و … را مورد تجدید ارزیابی قرار می دهند. از این طریق ارزش دارایی های شرکت در ترازنامه به روز می شود. در نتیجه از آنجایی که معادله حسابداری در ترازنامه باید برقرار باقی بماند و بدهی های شرکت نیز تغییری نکرده، سرمایه شرکت باید افزایش پیدا بکند تا این معادله برقرار بماند.در این روش نیز پولی به شرکت وارد نمی شود و فقط یک عملیات حسابداری در صورتهای مالی شرکت رخ می دهد. در این روش نیز به همان مقدار که تعداد سهام فرد افزایش پیدا می­کند قیمت آن کاهش پیدا می کند، در نتیجه تغییری در دارایی فرد رخ نمی­دهد.

افزایش سرمایه به روش صرف سهام

در این روش، شرکت سهام خود را به مبلغی بیش از قیمت اسمی و از طریق پذیره نویسی بفروش رسانده و تفاوت حاصل از قیمت فروش و قیمت اسمی سهام را ، به حساب اندوخته منتقل و یا در ازای آن سهام جدید ، به سهامداران قبلی میدهد . منظور از صرف سهام، اضافه ارزش سهام یعنی ما به التفاوت ارزش بازاری و اسمی سهام میباشد.

یکی از دلایلی که اخیرا این روش نسبت به روش آورده بیشتر مورد توجه شرکتها قرار گرفته، این است که در این روش شرکت مبلغ مورد نظر برای افزایش سرمایه را در مدت کمتری از طریق پذیره نویسی تامین میکند.اما در روش آورده ، معمولا تامین مبلغ افزایش سرمایه تا آخرین روزهای پایان مهلت استفاده از حق تقدم و همچنین به فروش رساندن حق تقدم های استفاده نشده ، به طول میانجامد . در ایران گاهی شرکتها مبلغ مورد نیاز برای افزایش سرمایه را از طریق فروش تعدادی برگه سهام به نرخی بالاتر از قیمت اسمی تامین نموده و مابقی سهام را بین سهامداران قبلی توزیع نموده اند .

شرکت در خصوص صرف سهام سه کار می توانند انجام دهند:

  • انتقال اضافه ارزش به اندوخته شرکت
  • تقسیم نقدی اضافه ارزش به سهامداری قبلی
  • دادن سهام جدید به سهامداران قبلی
  • در مورد فروش هم دو کار می توانند انجام دهند
  • فروش با حفظ حق تقدم
  • فروش با سلب حق تقدم

کاهش سرمایه

در شرکت ها کاهش سرمایه نیز اتفاق می افتد و به دو نوع اختیاری و اجباری انجام می­شود. در صورتی که شرکت سرمایه ثبت شده را اشتباهی ثبت کرده باشد و یا وضعیت نامطلوبی داشته باشد و یا در زیان باشد تا حدی که زیان انباشته شرکت بیشتر از نصف سرمایه ثبت شده آن باشد شرکت مجبور به کاهش سرمایه می باشد.

   

 

فهرست